Hoe ontwerp je nu een leeromgeving voor onderwijs in 2040?
Voor Domein IBC van Zuyd Hogeschool ligt een bijzondere opgave: een nieuwe campusomgeving ontwikkelen die pas in 2029 in gebruik wordt genomen. De keuzes die vandaag worden gemaakt, moeten dus niet alleen aansluiten bij het onderwijs van nu, maar ruimte bieden aan onderwijs dat zich de komende jaren verder ontwikkelt.
Lot to Learn werkte samen met Zuyd Hogeschool en Wonderful Day Design aan de vertaling van de onderwijsambities naar concrete uitgangspunten voor de toekomstige leer- en werkomgeving in The M in Maastricht.
Het vraagstuk
Vier academies, twee lectoraten, circa 130 medewerkers en ongeveer 1.400 studenten gaan gebruikmaken van de nieuwe omgeving.
De centrale vraag was niet: welke ruimtes en meubels hebben we nodig?
We begonnen een stap eerder:
Hoe willen we binnen IBC in de toekomst leren, werken, ontmoeten en samenwerken – en wat vraagt dat vervolgens van de fysieke omgeving?
Daarbij speelden onder andere flexibilisering van onderwijs, interdisciplinair samenwerken, professionele beroepscontexten, communityvorming, coaching, intercultureel leren en handelen en de balans tussen focus, dynamiek en ontmoeting een belangrijke rol.
De aanpak
In verschillende werksessies zijn docenten, ondersteunende diensten en studenten betrokken.
We combineerden gesprekken en werksessies met scenario-oefeningen, reflecties en eerder uitgevoerd onderzoek. Daarbij gebruikten we toekomstscenario’s om niet alleen vanuit de huidige situatie te denken.
Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer onderwijs flexibeler wordt georganiseerd? Welke plekken zijn nodig wanneer studenten meer regie krijgen? Hoe faciliteer je ontmoeting én geconcentreerd werken? En welke ruimtes moeten verschillende academies kunnen delen?
Zo ontstond stap voor stap de verbinding tussen onderwijsvisie, gedrag, activiteiten, functionaliteiten en ruimte.
Van onderwijs naar ruimte
De opbrengsten uit het proces zijn vertaald naar concrete ontwerpprincipes en verschillende typen leer-, werk- en ontmoetingsomgevingen.
Daarbij is onder andere gekeken naar:
- educational, study, meeting en working spaces;
- herkenbare communities voor academies;
- gedeeld en multifunctioneel ruimtegebruik;
- flexibiliteit en aanpasbaarheid;
- ontmoeting, samenwerking én geconcentreerd werken;
- akoestiek, AV en wayfinding;
- gezondheid en welzijn;
- bezetting, roostering en daadwerkelijk gebruik van ruimtes.
Deze uitgangspunten vormden vervolgens input voor onder andere de geactualiseerde ruimtestaat, het functioneel vlekkenplan en het functioneel Programma van Eisen.
Het resultaat
Zuyd beschikt hiermee niet alleen over een overzicht van benodigde vierkante meters en ruimtes, maar vooral over een inhoudelijk fundament onder de ruimtelijke keuzes.
Ontwerpbeslissingen kunnen steeds worden teruggebracht naar de oorspronkelijke vraag:
Hoe draagt deze keuze bij aan het onderwijs en de campus die IBC richting 2040 wil zijn?
Dat geeft Zuyd houvast in de volgende ontwerp- en besluitvormingsfasen en voorkomt dat belangrijke ruimtelijke keuzes uitsluitend vanuit beschikbare vierkante meters, bestaande gewoontes of inrichtingstrends worden gemaakt.
De rol van Lot to Learn
Lot to Learn bevindt zich bewust tussen onderwijs en ontwerp.
We ontwerpen niet eerst een mooie omgeving om vervolgens te bedenken hoe het onderwijs daarin past. We onderzoeken eerst hoe een organisatie wil leren, werken en ontwikkelen.
Onderwijs is het vertrekpunt. De fysieke omgeving is het instrument dat dit mogelijk moet maken.
