Wat vraagt een leeromgeving wanneer voorspelbaarheid, zelfstandigheid en veiligheid minstens zo belangrijk zijn als flexibiliteit?
Binnen het VSO is de fysieke omgeving veel meer dan de plek waar onderwijs plaatsvindt. De omgeving kan ondersteunen, maar ook onbedoeld onrust, afhankelijkheid of overprikkeling veroorzaken.
Voor CNS / VSO Mosalira begeleidde Lot to Learn het team bij het onderzoeken van de toekomstige inrichting voor arbeid en dagbesteding.
Het vraagstuk
De uitdaging was om ruimtes te ontwikkelen die verschillende activiteiten mogelijk maken en tegelijkertijd aansluiten bij de specifieke behoeften van de leerlingen.
Hoe bied je keuze zonder onduidelijkheid te creëren? Hoe maak je een omgeving flexibel zonder dat deze onrustig wordt? Hoe stimuleer je zelfstandigheid, terwijl begeleiding dichtbij en overzichtelijk blijft?
En vooral: wat hebben deze leerlingen nodig van hun omgeving om zo zelfstandig en prettig mogelijk te kunnen leren, werken en ontwikkelen?
De aanpak
Tijdens het traject brachten we samen met het team eerst het onderwijs en de dagelijkse praktijk in kaart.
Welke activiteiten vinden plaats? Welke situaties vragen veel begeleiding? Waar ontstaat onrust? Welke routines zijn belangrijk? Waar willen we leerlingen juist meer autonomie geven?
Vanuit die analyse onderzochten we wat dit betekent voor de inrichting.
Daarbij was niet meer flexibiliteit automatisch het antwoord. Juist binnen deze doelgroep kan een heldere, herkenbare basis belangrijk zijn.
Van onderwijs naar ruimte
In het ontwerpvraagstuk besteedden we onder andere aandacht aan:
- duidelijke zones voor verschillende activiteiten;
- herkenbaarheid en voorspelbaarheid;
- rust in kleur, materiaal en visuele informatie;
- zichtlijnen en overzicht;
- veilige en logische looproutes;
- mogelijkheden voor individueel werken en samenwerken;
- verschillende houdingen en werkhoogtes;
- autonomie en keuze binnen duidelijke kaders;
- materiaalgebruik dat aansluit bij intensief dagelijks gebruik;
- flexibiliteit zonder voortdurend te hoeven veranderen.
Ook bestaande elementen zijn kritisch bekeken. Niet alles hoeft vervangen te worden omdat een ruimte opnieuw wordt ingericht. Wanneer een bestaand meubel een duidelijke functie heeft en aansluit bij de onderwijsbehoefte, kan behouden juist een bewuste keuze zijn.
Het resultaat
Voor de verschillende ruimtes zijn uitgangspunten en functionele behoeften opgesteld die als basis dienen voor de verdere uitwerking door de ontwerpende en inrichtende partij.
Hierdoor kan iedere ontwerpkeuze worden getoetst aan de doelgroep en het onderwijs.
Niet: is dit een mooie oplossing?
Maar: helpt dit onze leerlingen om zelfstandiger, rustiger en veiliger te functioneren?
De rol van Lot to Learn
Lot to Learn bewaakte tijdens het proces de verbinding tussen leerling, onderwijs en omgeving.
Juist in het gespecialiseerd onderwijs vraagt inrichting om meer dan flexibiliteit of een aantrekkelijk interieur. De omgeving moet begrijpelijk zijn, ondersteunen waar nodig en ruimte geven waar het kan.
Een passende leeromgeving begint daarom niet bij het meubel, maar bij het begrijpen van de leerling en de activiteit.
