Afgelopen week stond ik samen met Maaike Engels weer in een school waar we al een tijdje een verandertraject begeleiden rondom de herinrichting van de fysieke leeromgeving.
Wat mij daar opnieuw opviel, is hoe krachtig het wordt wanneer een team niet alleen praat over verandering, maar het ook echt samen onderzoekt en ervaart. Door de verschillende sessies die we hebben gedaan, zie je dat de werkgroep steeds meer eigenaarschap neemt. De verandering voelt niet meer als iets dat “moet”, maar als iets dat mogelijkheden biedt voor beter onderwijs.
Maar het moment waar ik misschien wel het meest blij van werd, gebeurde in één van de klassen.
Een leerkracht besloot de Toolbox Dynamische Leeromgeving te gebruiken waarvoor hij bedoeld is: niet als inspiratieboekje, maar als onderzoekstool samen met leerlingen.
Met de klas gingen ze op ontdekkingstocht:
• Welke opstellingen bestaan er eigenlijk in een klaslokaal?
• Wat zijn de voordelen en nadelen van verschillende opstellingen?
• Wanneer werkt samenwerken beter en wanneer juist concentreren?
De leerlingen stemden eerst op welke opstellingen zij dachten dat het beste zouden werken. Daarna tekenden ze hun lokaal op schaal en ontwierpen ze hun eigen ideale opstelling.
Wat er toen gebeurde was prachtig.
Het werd bijna een hele lessenreeks:
- analyseren en onderzoeken
- rekenen met schaal en verhoudingen
- ontwerpen en tekenen
- discussiëren en argumenteren
- samen stemmen en besluiten nemen
En misschien wel de lastigste vraag:
wie zit waar en waarom?
Daar zat ineens ook een stuk sociale dynamiek, democratie en bewustwording in.
Op basis van hun ontwerpen hebben ze vervolgens samen het lokaal opnieuw ingericht.
En de reactie van de leerkracht daarna was misschien wel het mooiste:
“Ik merk dat er echt iets anders gebeurt in het lokaal. Tijdens de lessen voelt het rustiger en doelgerichter. Deze opstelling helpt ons bij wat we willen doen.”
En precies daar raakt praktijk en onderzoek elkaar.
Onderwijskundige studies laten namelijk zien dat de plek waar een leerling of student zit daadwerkelijk invloed heeft op betrokkenheid en leerprestaties. In grote collegezalen presteren studenten op de achterste rij gemiddeld 13–22% slechter dan studenten voorin of in het midden. Ook ligt de aanwezigheid bij studenten vooraan hoger (86%) dan bij studenten achterin (74%).
Nog interessanter: in een studie waarbij studenten die normaal achterin zaten naar voren werden verplaatst, bleek hun kans op een A 33% groter te worden.
Onderzoekers ontdekten bovendien dat studenten vaak bewust kiezen waar ze zitten. Studenten vooraan geven aan dat ze de docent beter willen zien, vragen willen stellen en zich willen concentreren. Studenten achterin kiezen die plek vaker om minder zichtbaar te zijn, dichter bij de uitgang te zitten of afstand te houden tot anderen.
De fysieke plek in een lokaal zegt dus veel over betrokkenheid, gedrag en leerhouding.
En dat maakt dit soort momenten in scholen zo waardevol.
Want wanneer leerlingen zelf ontdekken wat verschillende opstellingen doen met samenwerken, concentratie en interactie, gebeurt er iets bijzonders: de fysieke leeromgeving wordt geen decor meer, maar een instrument voor leren.
Niet omdat iets mooi staat.
Niet omdat we het al jaren zo doen.
Maar omdat we samen onderzoeken wat werkt en waarom.
En eerlijk?
Dat een tool die we hebben ontwikkeld vervolgens zo door een leerkracht en een klas wordt gebruikt… daar word ik echt ontzettend blij van.
Dat is precies waarvoor de Toolbox Dynamische Leeromgeving bedoeld is.
Onderwijs veranderen begint soms gewoon met één vraag:
Hoe staat ons lokaal eigenlijk opgesteld — en waarom?
